توسط : به گزارش شبکه الجزیره، ایالات متحده آمریکا از زمان جنگ جهانی دوم حضوری نظامی فعال در سطح جهانی داشته است که توسط شبکهای گسترده از تأسیسات پشتیبانی میشود و شامل پایگاهها و مکانهای نظامی دائمی و موقت، علاوه بر استفاده از تأسیسات نظامی محلی در کشورهای متعدد است.
بر اساس گزارشی که توسط سرویس پژوهشهای کنگره در ژوئیه/تیر ۲۰۲۴ منتشر شده است، ارتش آمریکا مالک یا استفادهکننده بیش از ۱۲۸ پایگاه نظامی در ۵۱ کشور جهان است.
پایگاههای نظامی آمریکا در خارج از کشور مجموعه گستردهای از کارکردهای راهبردی و امنیتی دارند.
علاوه بر این، این پایگاهها وظایف اطلاعاتی پیشرفتهای نیز بر عهده دارند، مانند شنود الکترونیکی و رصد ارتباطات و جاسوسی از کشورهای منطقه، و نیز حفاظت از نیروها، تأسیسات و مناطق حیاتی با استفاده از سامانههای دفاعی متنوع، شامل رادارها و سامانههای رهگیری موشکی.
همچنین این پایگاهها مراکز مهم لجستیکی و آموزشی به شمار میروند، چرا که عملیات تأمین، نگهداری و نوسازی تجهیزات جنگی را میزبانی میکنند و امکان اجرای مانورها و تمرینهای مشترک با نیروهای همپیمان را برای آزمایش طرحهای نظامی، افزایش آمادگی و دستیابی به سطح بالاتری از هماهنگی عملیاتی فراهم میسازند.
حضور نظامی آمریکا در خارج از کشور اهداف متعددی را دنبال میکند؛ از جمله حمله به کشورهای مختلف در منطقه با توجه به بعد مسافتی آمریکا نمایش قدرت نظامی و همچنین تضمین تداوم فعالیت این قدرت در خارج از مرزهای منطقهای در مناطقی که واشینگتن آنها را برای منافع ملی خود حیاتی میداند و در خدمت اهداف راهبردی و امنیتیاش هستند.
با توجه به نقش محوری این پایگاهها، واشنگتن سالانه بودجههای کلانی به آنها اختصاص میدهد که به دهها میلیارد دلار میرسد. در سال مالی ۲۰۲۳، وزارت جنگ آمریکا هزینههای بهرهبرداری از پایگاههای خارجی را حدود ۳۱.۷ میلیارد دلار برآورد کرد، علاوه بر ۵.۳ میلیارد دلار که برای برنامهریزی، طراحی و ساخت زیرساختهای نظامی جدید در خارج اختصاص یافته است.
با این حال، این ارقام رسمی تصویر کامل را منعکس نمیکنند، زیرا ممکن است شامل هزینههای اضطراری، یا هزینههای استقرارهای دورهای، یا تمرینهای مستمر نباشند، و بر اساس برآوردهای مستقل، ممکن است هزینههای واقعی تقریباً به دو برابر مبلغ اعلامشده رسمی برسد.
پیشینه تاریخی
پایگاههای نظامی در خارج از کشور از زمان جنگ جهانی دوم (۱۹۳۸-۱۹۴۵) نقش محوری در راهبرد سیاست خارجی آمریکا داشتهاند. پس از ورود به جنگ، ایالات متحده صدها پایگاه نظامی ایجاد کرد و از آنها برای پشتیبانی از عملیات رزمی خود استفاده نمود و بیشتر آنها در جبهههای اصلی جنگ، بهویژه اروپا و اقیانوس آرام، علاوه بر مکانهای دیگر خارج از محدوده عملیات، متمرکز بودند.
پس از پایان جنگ، آمریکا برخی پایگاهها را حفظ کرد و همچنین پایگاههای جدیدی در اراضی کشورهای محور ایجاد نمود تا نیازهای اداره نظامی و بازسازی را پشتیبانی کند. آغاز جنگ سرد در اواخر دهه ۱۹۴۰ نیز واشنگتن را به گسترش شبکه پایگاههای خارجی خود، بهویژه در اروپای غربی و شرق آسیا، سوق داد.
با پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ایالات متحده حضور نظامی خارجی خود را کاهش داد و در دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه نخست قرن ۲۱ دهها پایگاه نظامی را تعطیل کرد و استقرار نیروهای خود را در اروپا و منطقه اقیانوس هند و آرام کاهش داد. در آن دوره، آمریکا راهبرد نظامی خود را به سمت خاورمیانه تغییر داد، با آغاز جنگ دوم خلیج فارس در اوایل دهه ۱۹۹۰ و سپس حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، و بهسرعت اقدام به ایجاد پایگاههای نظامی جدید در تعدادی از کشورهای منطقه برای تقویت حضور خود و تأمین منافع راهبردیاش کرد.
در میانه دهه دوم قرن ۲۱، آمریکا بار دیگر حضور نظامی خود را در اروپا و منطقه اقیانوس هند و آرام تقویت کرد، که این امر ناشی از رقابت با قدرتهای منطقهای بزرگ بود.
در اروپا، درگیری میان روسیه و اوکراین در سال ۲۰۱۴ و سپس جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، واشنگتن را به فعالسازی مجدد پایگاههای پیشین در کشورهایی مانند ایسلند و همچنین استقرار نیروهای آمریکایی در مکانهای جدید، بهویژه در اروپای شرقی، واداشت. همچنین رقابت راهبردی با چین، ایالات متحده را به تقویت استقرار نیروهای خود در منطقه اقیانوس هند و آرام سوق داد.
تا دهه سوم قرن ۲۱، این دو منطقه به محور اصلی استقرار نیروهای خارجی آمریکا تبدیل شدند، بهطوری که سه کشور در آنها، یعنی ژاپن، آلمان و کره جنوبی، بیش از ۷۰ درصد نیروهای آمریکایی در خارج را میزبانی میکنند.
انواع پایگاههای خارجی
وزارت جنگ آمریکا پایگاههای خارجی خود را به دو دسته اصلی تقسیم میکند: پایگاههای دائمی برای حضور مستمر و پایگاههای اضطراری برای فراهم کردن پشتیبانی موقت از مأموریتهای رزمی و دیگر عملیات اضطراری. در چارچوب این تقسیمبندی کلی، پایگاهها بر اساس سطح حضور نظامی آمریکا یا مدت زمان بهرهبرداری به دستههای فرعی تقسیم میشوند.
پایگاههای دائمی شامل سه نوع هستند: پایگاه اصلی: دارای زیرساخت مستحکم بوده و نیروهای فعال بهطور دائمی در آن مستقر هستند. پایگاه عملیات پیشرو: دارای زیرساخت قابل توسعه است و برای استفاده دورهای نیروهای فعال اختصاص یافته است. موقعیت امنیتی: دارای حضور محدود یا بدون حضور آمریکایی است و با پشتیبانی دورهای از سوی ایالات متحده یا کشور میزبان اداره میشود.
اما مکانهای اضطراری بر اساس مدت بهرهبرداری به سه نوع تقسیم میشوند؛ موقعیت اولیه: برای استفاده فوری ایجاد میشود. موقعیت موقت: بین یک ماه تا دو سال استفاده میشود. موقعیت شبهدائمی: بین دو تا پنج سال مورد استفاده قرار میگیرد.
خاورمیانه
آمریکا حضور نظامی گستردهای در خاورمیانه با نیروهایی در بیش از ۱۲ کشور، علاوه بر استقرار بر روی کشتیها در آبهای منطقهای دارد. نیروهای آمریکایی دارای ۸ پایگاه ثابت و همچنین ۱۱ موقعیت نظامی دیگر هستند که به آنها دسترسی دارند.
مأموریتهای نیروهای آمریکایی در منطقه عمدتاً با حفاظت از منافع آنها در منطقه، حمایت از متحدشان یعنی رژیم اسرائیل در برابر مقاومت فلسطین، ایران و گروههای محور مقاومت مرتبط است و رقابت راهبردی با روسیه و چین نیز یکی دیگر از انگیزههای حضور نظامی آمریکا در منطقه به شمار میرود.
آمریکا پس از حمله رژیم صهیونیستی به غزه که در اکتبر/مهر ۲۰۲۳ آغاز شد، یگانهای اضافی اعزام کرد و از تشدید حملات این رژیم در جبهههای مختلف حمایت نمود، و همچنین خود در حمله به ایران و یمن مشارکت کرد و از تابستان ۲۰۲۵، مجموع حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه بین ۴۰ هزار تا ۵۰ هزار نظامی بوده است.
بسیاری از کشورهای منطقه میزبان حضور نظامی آمریکا هستند که در برخی موارد بسیار محدود است، مانند مصر، در حالی که کشورهای دیگر میزبان نیروها و پایگاههای بزرگ آمریکایی در خاک خود هستند.
در عراق، چندین پایگاه آمریکایی وجود دارد که مهمترین آنها پایگاه هوایی عینالاسد و پایگاه هوایی اربیل است و اردن نیز میزبان مکانهای نظامی آمریکایی است که برجستهترین آنها پایگاه هوایی موفق السلطی است که مقر بال هوایی ۳۳۲ و جنگندههای اف-۳۵ را در خود جای داده است. همچنین عمان نیز میزبان مکانهای نظامی آمریکایی از جمله پایگاه الدقم است.
حضور نظامی آمریکا در سوریه شامل پایگاه التنف و تأسیسات مختلف در شمال شرق سوریه و سایر مناطق است و نیروهای آمریکایی در این کشور مأموریتهایی را در چارچوب آنچه «مبارزه با تروریسم» مینامند انجام میدهند.
در حالی که رژیم صهیونیستی یا ایالات متحده وجود پایگاههای نظامی آمریکایی در اسرائیل را به رسمیت نمیشناسند، واشنگتن اعلام میکند که یک انبار اضطراری در سرزمینهای اشغالی دارد که شامل سلاحها و تجهیزات نظامی است.
بحرین، کویت، قطر، امارات متحده عربی و عربستان سعودی مهمترین کشورهای منطقه از نظر میزان حضور نظامی آمریکا هستند و مهمترین پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه در این کشورها قرار دارند، از جمله این پایگاهها
پایگاه هوایی العدید در قطر است که بزرگترین تأسیسات نظامی آمریکا در خاورمیانه است و مقر پیشرفته فرماندهی مرکزی آمریکا محسوب میشود و همچنین محل استقرار بسیاری از فرماندهیها و واحدهای نظامی از جمله فرماندهی مرکزی نیروی هوایی آمریکا، فرماندهی مرکزی عملیات ویژه آمریکا، علاوه بر مرکز عملیات هوایی مشترک وابسته به فرماندهی مرکزی آمریکا و بال هوایی ۳۷۹ برای مأموریتهای شناسایی است.
تواناییهای این پایگاه شامل هواپیماهای نظارتی، هواپیماهای سوخترسان، هواپیماهای حملونقل رزمی، علاوه بر سامانههای دفاع موشکی پاتریوت و تجهیزات راداری است و این پایگاه میزبان ۱۰ هزار سرباز آمریکایی است، بر اساس شورای روابط خارجی آمریکا.
مرکز پشتیبانی دریایی (پایگاه دریایی الجفیر): در کشور بحرین واقع شده و تنها پایگاه دریایی دائمی در خاورمیانه محسوب میشود و مقر فرماندهی مرکزی نیروهای دریایی آمریکا و محل استقرار ناوگان پنجم آمریکا است.
در این پایگاه ۴ کشتی مینروب، یک کشتی پشتیبانی اکتشافی و دو کشتی پشتیبانی لجستیکی مستقر هستند، همچنین این مرکز شامل هواپیماهای شناسایی دریایی آمریکایی و سامانههای دفاع موشکی پاتریوت است، علاوه بر این اسکادران متشکل از ۶ کشتی واکنش سریع، و خدمه کشتیهای امدادی و یک نیروی پشتیبانی مأموریتی شامل ۱۵۰ نفر در این پایگاه حضور دارند.
اردوگاه عریفجان در کویت: مقر پیشروی ارتش مرکزی آمریکا است و مرکز اصلی پشتیبانی لجستیکی، تأمین تجهیزات، حفاظت از نیروها و فرماندهی عملیات نظامی آمریکا در خاورمیانه محسوب میشود.
پایگاه هوایی علی السالم در کویت: مرکز اصلی حملونقل هوایی و نیروی پشتیبانی برای نیروهای مشترک و نیروهای ائتلاف بینالمللی در منطقه است و مقر بال هوایی اکتشافی ۳۸۶ وابسته به نیروی هوایی آمریکا است که مسئول مأموریتهای حملونقل هوایی است.
پایگاه هوایی الظفره در امارات متحده عربی: یک پایگاه راهبردی است که مأموریتهای شناسایی و جمعآوری اطلاعات را انجام میدهد و همچنین از عملیات رزمی پشتیبانی میکند. تواناییهای این پایگاه شامل هواپیماهای هشدار زودهنگام و کنترل هوایی، هواپیماهای اطلاعاتی، نظارتی و شناسایی، هواپیماهای سوخترسان و جنگندههای پیشرفته مانند جنگندههای رادارگریز «اف-۲۲ رپتور» است.
پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی: میزبان بال هوایی اکتشافی ۳۷۸ است و شامل سامانههای دفاع موشکی، علاوه بر هواپیماهای حملونقل و سوخترسان است.
آفریقا
آفریقا میزبان نیروی محدودی از نظامیان آمریکایی در خدمت فعال دائمی است که تعداد آنها تا مارس/اسفند ۲۰۲۴ حدود ۱۱۵۰ نفر بوده و بیشتر آنها در پایگاههای ثابت در جیبوتی مستقر هستند.
اکثریت نظامیان آمریکایی حاضر در آفریقا بهعنوان نیروهای موقت طبقهبندی میشوند که در مأموریتهای اضطراری یا دورهای فعالیت میکنند.
پایگاههای نظامی آمریکا و استقرار دورهای نیروها در آفریقا از فعالیتهای لجستیکی، آموزش نظامی، ارائه پشتیبانی به نیروهای منطقهای، پاسخ به بحرانهای انسانی و حمایت از عملیات تخلیه پشتیبانی میکنند.
بر اساس سرویس پژوهشهای کنگره، نیروهای آمریکایی در این قاره از دو پایگاه نظامی دائمی و ۷ موقعیت نظامی دیگر که امکان دسترسی به آنها دارند استفاده میکنند که در جیبوتی، کنیا، سومالی، گابن، چاد و جزیره اسنشن توزیع شدهاند.
مهمترین پایگاههای آمریکا در آفریقا در دو مکان اصلی متمرکز هستند؛ پایگاه لومونیه در جیبوتی که در نزدیکی تنگه بابالمندب واقع شده و بزرگترین پایگاه آمریکایی در آفریقا است و پایگاه اصلی عملیات فرماندهی نظامی آمریکا در منطقه شاخ آفریقا و مقر نیروی وظیفه مشترک در آنجا است و مرکز هواپیماهای باربری ارتش آمریکا به شمار میرود.
این پایگاه مرکز اصلی هواپیماهای آمریکایی سنتی و بدون سرنشین است، بهطوری که شامل ۶ پایگاه برای پهپادها، علاوه بر یک پایگاه برای هواپیماهای سنتی و یک اسکادران جنگنده است.
این پایگاه از عملیات آمریکا و فعالیتهای ائتلاف در دریای سرخ و فراتر از آن پشتیبانی میکند و همچنین از حدود ۴ هزار نفر از نظامیان و غیرنظامیان وابسته به نیروهای آمریکایی، نیروهای مشترک و نیروهای ائتلاف حمایت میکند. مأموریت آن بر تقویت توانمندیهای کشورهای شریک، ارتقای امنیت و ثبات منطقهای، توقف درگیریها و حفاظت از منافع ایالات متحده و متحدانش متمرکز است.
مکان دوم فرودگاه جزیره اسنشن است که در جزیره اسنشن واقع شده و بخشی از قلمرو فرادریایی بریتانیا شامل سنت هلنا و جزایر اسنشن و تریستان دا کونا است.
این فرودگاه مرکز عملیات پیشروی دائمی نیروهای آمریکایی در آفریقا به شمار میرود و میزبان تأسیسات نیروی هوایی آمریکا، نیروهای آن و نیروی فضایی آمریکا است و از عملیات لجستیکی هوایی و عملیات پرتاب و پایش فضایی پشتیبانی میکند.
به طور کلی این گزارش نشان میدهد پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه و آفریقا بخشی از یک شبکه گسترده برای تثبیت نفوذ و مدیریت تحولات راهبردی هستند. این حضور، با ترکیبی از پایگاههای دائمی و موقت، علاوه بر نقش نظامی، کارکردهای اطلاعاتی، لجستیکی و سیاسی دارد و در عمل به آمریکا امکان میدهد بر معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی این مناطق اثرگذاری مستقیم داشته باشد.
